فضاهای خانه را چگونه طراحی کنیم؟

در هر خانه ای، فضاهایی وجود دارد که مهم ترین آنها عبارتند از: ورودی، نشیمن، پذیرایی، آشپزخانه، غذاخوری، اتاق خواب ها، سرویس های بهداشتی، رخت شوی خانه، انبار، فضاهای باز و نیمه باز. در ادامه به توضیح هر یک می پردازیم.

ورودی

اولین فضایی است که بعد از گشودن در خانه وارد آن می شویم.  بنابراین خوب است به گونه ای ورودی، جذاب، دعوت کننده، و زیبا طراحی شود، و شرایط مناسبی را برای فرد وارد شونده ایجاد کند.  در بدو ورود به خانه لازم است که کفش و چتر خیس را در جایی قرار داده و بعد از شستن دست ها و صورت خود، عاری ازآلودگی های خارج از خانه، تمیز و پا کیزه وارد فضاهای دیگر شود.  در نتیجه شایسته است که در ورودی خانه، فضایی برای یک سرویس بهداشتی، رخت کن ، کمدی برای کفش و لباس و جایی برای گذاشتن چتر و کیف و عصا در نظر گرفته شود.  بودن سکویی برای نشستن و بستن بند کفش، و آینه ای جهت دیدن سر و وضع خود در هنگام ورود و یا قبل از خروج خانه نیز به کارایی بیشتر این فضا کمک می کند. ورودی، اولین محلی است که میزبان به استقبال مهمان خود آمده و آخرین جایی است که با او خداحافظی می کند؛ بنابراین خوب است که ابعاد و اندازه و وسایل به گونه ای پیش بینی شوند که ورودی خانه فضای کافی را برای استقبال و روبرو شدن با مهمان تازه وارد و نیز بدرقه ایشان داشته باشد. علاوه بر ابعاد و تناسب فضای ورودی، درب ورودی نیز اهمیت خاصی دارد. این در حد واسط بین فضای اندرونی خانه و فضای بیرونی آن است و همه وسایل خانه از آنجا به داخل برده می شوند.  بنابراین خوب است که نسبت به سایر درهای خانه شکیل تر بوده و از عرض بیشتری برخوردار باشد و حتی الامکان به صورت دو لنگه طراحی شود تا در مواقع جابه جایی وسایل بزرگ خانه بتوان هر دو لنگه در را گشود و وسایل را به راحتی از میان آنها جابه جا کرد. اگر فضای ورودی در بین دو فضای سربسته درون خانه و فضای سرباز بیرون خانه واقع شود، شایسته است اولاً این فضا به صورت حد واسط خوبی برای فاصلۀ دو حریم خصوصی داخل خانه و عمومی بیرون از آن عمل کند تا از نگاه افراد غریبه به داخل خانه ممانعت نموده و حرمت خانواده را حفظ نماید، ثانیاً به عنوان فیلتر هوا، از نفوذ سرما، گرما، گرد و خاک و دیگر آلاینده ها نظیر دود و گرد و غبار به داخل خانه ممانعت به عمل آورد.

نشیمن

نشیمن فضایی است گرم و صمیمی و جایی که افراد خانواده به صورت راحت و خودمانی در کنار هم جمع می شوند. با توجه به الگوی زندگی اعضای خانواده، نشیمن می تواند به صورت فضایی کاملاً در بسته و خصوصی و یا با درجه محرمیت کمتر و به صورت باز و در ارتباط با فضاهایی نظیر پذیرایی و غذاخوری و آشپزخانه طراحی شود. همان طور که گفته شد نشیمن جایی است که افراد خانواده در کنار کیدیگر به دور هم و به فعالیت هایی نظیر گفت وگو، تماشای تلویزیون، مطالعه روزنامه، بازی و … می پردازند؛ بنابراین معمولاً در نشیمن برای انجام این فعالیت ها باید وسایلی مانند مثل مبل راحتی، میز، لوازم صوتی و تصویری، قفسه ای برای قرار دادن کتاب و روزنامه و عکس های خانوادگی و مانند اینها وجود داشته باشد. اگر در حد واسط فضای نشیمن و فضای باز بیرون، فضایی نیمه باز نظیر ایوان و بالکن نیز طرح شود، ارتباط نشیمن و حیاط بیشتر و بهتر می شود. ضمناً گسترده شدن نشیمن در امتداد ایوان سبب می شود تا فضای نشیمن دارای یک فضای رابط و مکمل گردیده و در شرایط مناسب آب وهوایی، اعضای خانواده بتوانند در آنجا در کنار فضای باز، ساعاتی را سپری نمایند؛ همچنین قرار گرفتن ایوان و بالکن در امتداد نشیمن و داشتن پنجره های سرتاسری، در احساس گستردگی بیشتر فضا و بزرگ جلوه نمودن آن بسیار مؤثر است.

پذیرایی

پذیرایی فضای عمومی خانه و محلی برای پذیرایی از مهمانان و برگزاری مراسم و جشن های خانوادگی است. این فضا در خانواده های مختلف با توجه به نوع و میزان رفت وآمدهای خانوادگی و روابط اجتماعی اعضای خانواده، از درجه اهمیت متفاوتی برخوردار است.  پذیرایی از جمله فضاهای رسمی و بیرونی خانه محسوب می شود؛ بنابراین خوب است که در نزدیکی ورودی خانه طراحی شود تا مهمانان جهت رسیدن به آن، از فضاهای خصوصی خانه عبور نکنند و به آن دید نداشته باشند.  علاوه بر این، برای پذیرایی راحت تر از مهمانان، بهتر است که فضای پذیرایی با آشپزخانه نیز ارتباط نزدیکی داشته باشد. با توجه به الگوهای فرهنگی و رفتاری خانواده ها و میزان باز بودن روابط اجتماعی آنها، نشیمن خصوصی و پذیرایی عمومی خانه معمولاً به سه شکل متفاوت کاملاً جدا از هم، در ارتباط با هم، و یا به صورت کاملاً ادغام طرح می شوند.  در برخی خانواده ها مجزا بودن فضای پذیرایی خانم ها و آقایان نیزاهمیت دارد، همان طور در برخی دیگر از خانواده ها روی زمین و به دور هم نشستن از اهمیت بالایی برخورداراست و مواردی از این قبیل که لازم است در هنگام طراحی به آنها توجه شده و در طرح خانه لحاظ گردند.

 آشپزخانه

آشپزخانه فضایی است که سه فعالیت اصلی نگه داری و آماده سازی مواد غذایی، شستن مواد غذایی و ظروف و طبخ غذا، در آن انجام می شود. در کنار این سه کار اصلی، فعالیت های دیگری نظیر غذا خوردن، شستن و خشک کردن لباس و غیره نیز ممکن است در این فضا صورت پذیرد.  برای عملی شدن سه فعالیت اصلی آشپزخانه، سه وسیله مهم یخچال و فریزر، لگن ظرف شویی سینک و اجاق گاز مورد نیاز است. هر یک از این سه وسیله به محدوده ای در پیرامون خود به منظور انجام کار و حرکت احتیاج دارند.  لذا این سه وسیله در کنارهم جا داده نمی شوند، بلکه با فاصله ای مناسب از یکدیگر قرار می گیرند. اگر محل استقرار این سه وسیله را با خطی فرضی به هم وصل کنیم، غالباً مثلثی شکل می گیرد که اصطلاحاً به آن مثلث کار آشپزخانه می گویند. به منظور در نظر گرفتن فاصله ای معقول و مناسب در بین این سه وسیله اصلی، خوب است یخچال و سینک 4 تا ۶ متر و گاز در جایی از آشپزخانه و به نحوی استقرار یابند که محیط مثلث کار، اندازه ای در حدود 80 داشته باشد.  در این حالت اولاً این سه وسیله کاملاً مجاور یکدیگر قرار نگرفته و مزاحمتی برای محدوده کاری هیچ یک به وجود نمی آید. ثانیاً فاصله بین آنها، چنان زیاد نمی شود که باعث رفت و آمد اضافی و خستگی فرد در آشپزخانه گردد.

 غذاخوری

غذاخوری فضایی است که خانواده برای صرف غذا ازآن استفاده می کند.  خوب است این فضا به آشپزخانه نزدیک باشد تا آوردن غذا و وسایل غذاخوری بر سرسفره و یا میز و جمع کردن آنها راحت تر باشد وغذا هم به صورت گرم تری میل شود.  به همین دلیل است که معمولاً غذاخوری خانواده در گوشه ای ازآشپزخانه و یا در فضای جداگانه ای نزدیک به آن طراحی می شود.  برخی از خانواده ها غذا را هم درهمان نشیمن خانوادگی خود صرف می کنند. در بعضی از خانه ها، محل غذاخوری خانواده و مهمان در یک جا قرار دارد.  اما در برخی از خانه ها این دو فضا از هم جدا هستند؛ در این حالت لازم است محل مجزایی برای غذاخوری مهمان طراحی شود. خوب است که در طراحی غذاخوری مهمان به رابطه نزدیک آن با فضای پذیرایی و آشپزخانه توجه شود.

اتاق خواب

اتاق های خواب بخش خصوصی خانه را شکل می دهند و خوب است در جای دنج و آرام و به دور از فضای پذیرایی مهمان که بخش عمومی خانه را شکل می دهد، قرار گیرند.  معمولاً در هر خانه سه نوع اتاق خواب برای والدین، فرزندان و مهمانان در نظرگرفته می شوند.  این اتاق ها محل استراحت فردی وحریم خصوصی اعضای خانواده و یا مهمانان است وفعالیت هایی همچون خوابیدن، مطالعه فردی، کار با رایانه، بازی کودکان، لباس عوض کردن، آرایش کردن و … در آنها صورت می گیرد.  مساحت اتاق های خواب با توجه به تعداد افراد استفاده کننده، نوع فعالیت ها، چگونگی مبلمان و وسایل داخل اتاق تعیین می شود. اگر چه اتاق های خواب معمولاً در نزدیکی هم و در بخش خصوصی خانه متمرکز می شوند، اما بهتر است که اتاق خواب والدین از سایر اتاق های خواب به نوعی استقلال نسبی داشته باشد.  حتی می توان سرویس بهداشتی خواب والدین را کاملاً مستقل و مختص همان اتاق در نظر گرفت و برای سایر اتاق های خواب، سرویس مشترک دیگری را پیش بینی کرد. طراحی پنجره اتاق های خواب از حساسیت خاصی برخوردار است. پنجره های این اتاق ها ضمن آنکه بهتر است آفتاب گیر و رو به حیاط و منظره های سبز و زیبا باشد، خوب است که به نوعی، دید از خارج به داخل اتاق را هم مسدود کند و محرمیت لازم برای این فضاها را فراهم نماید. آفتاب گیر بودن اتاق خواب و فضای بازی کودکانی که در سن رشد هستند، از اهمیت بالاتری برخوردار است. در این حالت بهتر است اتاق خواب ها را در ضلع جنوب خانه پیش بینی کرد تا از نور جنوب بهره لازم را داشته باشند.

 سرویس بهداشتی

در هر خانه معمولاً یک سرویس بهداشتی شامل توالت و دست شویی نزدیک ورودی و بخش عمومی خانه ویک حمام در بخش خصوصی خانه طراحی می شود.  در خانه های بزرگ تری که امکانات بیشتری دارا هستند، می توان حمام اتاق خواب والدین را مستقل از حمام عمومی خانه طراحی کرد.  در برخی خانه ها برای اتاق خواب مهمان و تک تک اتاق های خواب نیز سرویس های بهداشتی مجزا پیش بینی می شود. پنجره های سرویس هم دارای اهمیت هستند، چرا که نه تنها نور رسانی به این فضا، بلکه انجام گرفتن تهویه طبیعی و مناسب نیز بر عهده آنهاست.  انتخاب محل مناسب برای نصب دستگاه های گرم کننده سرویس های بهداشتی و اطمینان از ایمنی آنها نیز از دیگر نکات قابل تأمل برای طراح است.  چنانچه در حمام از رادیاتورهای حوله خشک کن استفاده شود، لازم است به ابعاد و محل مناسب نصب جهت نصب آن نیز دقت داشت.

فضای رختشویی و اتوکشی

در بسیاری از خانه ها با قرار دادن یک ماشین لباس شویی در آشپزخانه یا در نزدیکی حمام، عمل شست وشوی لباس های خانواده صورت می پذیرد.  اما برخی ازخانواده ها دوست دارند برای این منظور، فضای مجزا و مستقلی در نظر گرفته شود.  در این فضا معمولاً ماشین لباس شویی و خشک کن، سبد لباس های چرک، قفسه هایی برای قرار دادن وسایل شست وشو و مواد شوینده و لگنی )سینکی(  برای شستن دستی برخی از لباس ها و یا کفش کثیف قرار دارد.  چنانچه قرار باشد فعالیت اتوکشی هم در این فضا انجام شود، وسایل و تجهیزات لازم جهت انجام این کار نیز باید پیش بینی شود. بهتر است فضای رخت شویی در ارتباط با آشپزخانه و یا حمام طراحی شود.  همچنین خوب است این فضا نزدیک محلی آفتاب گیر باشد تا به راحتی بتوان ملحفه و لباس های شسته شده را برای خشک کردن در هوای طبیعی و با نور خورشید خشک کرد.

 انبار

انبارها فضاهایی هستند که بسیاری از وسایل خانه نظیر جاروبرقی، میز اتو، ساک و چمدان، وسایل ورزشی، لباس های فصل های مختلف، رختخواب و امثال اینها را در خود جای داده و به منظم و مرتب بودن خانه کمک می کنند. انبار غالباً به دو صورت کمد و قفسه دار، و یا فضایی در بسته در نظر درگرفته می شود و معمولاً به نور نیاز ندارد.  لذا می توان انبار را درجاهای مختلف خانه و مخصوصاً در مناطق میانی و نقاط کور آن پیش بینی کرد. انبارنه تنها در داخل خانه، بلکه در محوطه بیرون و فضای باز و زیرزمین هم کارساز و مفید است و وسایلی نظیر لوازم ماشین، وسایل باغبانی، دوچرخه و امثال اینها را می توان در آن جای داد.

 فضاهای باز

فضاهای باز به دو دسته عمومی و خصوصی تقسیم می شوند.  فضای باز خصوصی در ارتباط با عرصه خصوصی خانواده و در رابطه منطقی با آشپزخانه، نشیمن و اتاق های خواب قرار دارد.  فضای باز عمومی معمولاً در رابطه با عرصه عمومی خانه و در جبهه ای از ساختمان واقع می شود که در مجاورت معبر عمومی است و افراد برای ورود به خانه از آن عبور می کنند. در خانه های مناطق مرکزی ایران، «حیاط مرکزی» نمونه بسیار موفقی از طراحی همساز با اقلیم است. در برخی از حالت های این الگو، ساختمان به صورت دو طبقه و یا بیشتر دراطراف حیاط مرکزی ساخته می شود و فضای باز به صورت گودال باغچه در طبقه همکف قرار می گیرد.

 فضاهای نیمه باز (بالکن، ایوان، تراس، مهتابی، صفّه یا سکو و …)

فضاهای نیمه باز، در میان دو فضای باز و بسته واقع می شوند و نقطه اشتراک آن دو می باشند.  این فضاها ضمن اینکه به فضای بسته متصل هستند، در مقابل فضای باز قرار دارند و معمولاً به منظره سرسبز و زیبای آن نگاه می کنند.  در این فضاها، معایب فضای بسته و فضای باز برطرف شده و محاسن آن دو با هم جمع می شوند. در فضاهای نیمه باز می توان از هوای آزاد و منظره زیبا لذت برد )نعمتی که در هر فضای بسته وجود ندارد( و در عین حال از تابش شدید آفتاب و ریزش باران در امان ماند )امکانی که در فضاهای باز وجود ندارد(. با توجه به اینکه فضای نیمه باز در ارتباط با کدام بخش از خانه و مجاور چه فضایی است، تناسبات و عملکرد خاصی را به خود می گیرد. مثلاً بالکن مجاوراتاق خواب برای نشستن فرد به تنهایی و خواندن کتاب و ایوان مجاور نشیمن برای دور هم نشستن افراد مناسبت دارد. سقف فضاهای نیمه باز می تواند درحکم سایه بانی برای پنجره های موجود در دیوارهای مجاورش باشد؛ لذا خوب است در طراحی آنها، عمق مناسبی پیش بینی شود. همچنین در فضاهای نیمه باز، کنترل نور و تهویه مناسب از طریق سایه بان و پنجره های مشبک امکان پذیر است.

اشتراک گذاری Telegram Facebook WhatsApp Twitter

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *